Chabówka Rolling-Stock Heritage Park

I have enough research now. Let me write the article.

Skansen Taboru Kolejowego w Chabówce — żywy pomnik polskiej kolei

Powietrze pachnie smarem maszynowym i mokrym żwirem. Między torami, na tle zielonych wzgórz Gorców, stoją w milczeniu stalowe kolosy — lokomotywy parowe, elektryczne, spalinowe — ustawione rzędami jak żołnierze na apelu, z którego nigdy nie zostali odwołani. W Chabówce czas nie tyle się zatrzymał, co został starannie zakonserwowany. To miejsce, w którym historia polskiej kolei oddycha — dosłownie, bo niektóre z tych maszyn wciąż potrafią ruszyć z miejsca, wypuszczając kłęby pary w beskidzkie niebo.

Photo: Marcin Wichary from San Francisco, U.S.A., CC BY 2.0. Source

Miejsce, które pamięta cesarzy i partyzantów

Historia kolejowa Chabówki sięga XIX wieku. Stacja kolejowa w tej niewielkiej podgórskiej miejscowości została otwarta 16 grudnia 1884 roku, a wraz z nią powstała pierwsza parowozownia — serce technicznego zaplecza linii. Gdy w 1899 roku uruchomiono połączenie do Zakopanego, Chabówka stała się węzłem kolejowym o strategicznym znaczeniu. Nowa parowozownia, zbudowana w 1944 roku, nie przetrwała długo — w styczniu 1945 roku cofające się wojska niemieckie wysadziły ją w powietrze. Odbudowano ją dwa lata później, a przez kolejne dekady służyła jako warsztat i stacja postojowa.

Idea ocalenia historycznego taboru zrodziła się w głowach entuzjastów w połowie lat 80. XX wieku, gdy coraz więcej zabytkowych lokomotyw trafiało na złom. W 1991 roku Paweł Zaleski, naczelnik Lokomotywowni w Suchej Beskidzkiej, podjął decyzję, która odmieniła los dziesiątek pojazdów kolejowych — postanowił stworzyć w Chabówce skansen historycznego taboru. Dwa lata intensywnych przygotowań później, 11 czerwca 1993 roku, Skansen Taboru Kolejowego został oficjalnie otwarty dla zwiedzających.

1884

Otwarcie stacji w Chabówce i budowa pierwszej parowozowni — iskra, z której wyrośnie cała legenda.

1899

Uruchomienie linii Chabówka–Zakopane — mała stacja staje się kolejowym węzłem u wrót Tatr.

1945

Wycofujący się Niemcy wysadzają parowozownię — ruiny staną się fundamentem przyszłego skansenu.

1991

Paweł Zaleski podejmuje decyzję: te maszyny nie trafią na złom. Rusza gromadzenie taboru.

1993

11 czerwca — uroczyste otwarcie Skansenu. Polska zyskuje największą kolekcję zabytkowego taboru w kraju.

2004

Pierwsze kursy turystyczne z parowozem — lokomotywy znów ciągną wagony z pasażerami na pokładzie.

2005

Pierwsza Parowozjada — coroczna parada czynnych parowozów, która szybko staje się świętem miłośników kolei z całej Europy.

Kolekcja, której nie ma nigdzie indziej

Skansen w Chabówce to największa kolekcja zabytkowego taboru kolejowego w Polsce — około 90 pojazdów normalnotorowych i wąskotorowych, rozstawionych na kilkunastu torach. Parowozy, elektrowozy, lokomotywy spalinowe, wagony osobowe i towarowe, pługi odśnieżne, żurawie torowe — to nie jest muzeum za szybą. To krajobraz kolejowy w pełnej skali, po którym można chodzić, dotykać, wdychać zapach oleju i rdzy.

Photo: Radoslaw Ziomber, CC BY-SA 3.0. Source

Perłą kolekcji jest parowóz TKb-1479, wyprodukowany w 1877 roku w berlińskiej fabryce L. Schwartzkopff — najstarszy zachowany parowóz w Polsce. Ta maszyna liczy sobie niemal 150 lat i stanowi namacalny dowód na to, jak wyglądały początki rewolucji transportowej na ziemiach polskich.

Wśród eksponatów znajdują się także czynne lokomotywy: Ty42-107 z 1946 roku, wyprodukowana w poznańskich Zakładach H. Cegielskiego, oraz TKt48-191 z 1957 roku, dzieło krakowskiego Fabloku. To nie są muzealnie martwe eksponaty — te maszyny żyją, pracują i regularnie wyruszają na trasy turystyczne do Mszany Dolnej, Zakopanego, a nawet Krakowa.

Photo: Tomasz Górny (Nemo5576), CC BY-SA 4.0. Source

Na ekranie i na torach

Chabówka ma swoje miejsce nie tylko w historii kolei, ale i w historii kina. Zabytkowy tabor ze skansenu pojawił się w filmach, które obiegły świat — w tym w oscarowym „Liście Schindlera" Stevena Spielberga oraz w „Katyniu" Andrzeja Wajdy. Stalowe kadłuby parowozów, drewniane wagony z mosiężnymi klamkami, perony o przedwojennym kształcie — wszystko to tworzy scenografię, której żaden plan filmowy nie jest w stanie odtworzyć.

Ale prawdziwe widowisko odbywa się na żywych torach. Od 2005 roku co roku w sierpniu organizowana jest Parowozjada — parada czynnych parowozów, wydarzenie przyciągające tysiące miłośników kolei z całej Polski i Europy. Lokomotywy, których budowa wymagała kiedyś miesięcy pracy setek rąk, przemaszerowują z hukiem i gwizdami, udowadniając, że wciąż mają siłę, by ciągnąć pociągi.

Photo: Tomasz Górny (Nemo5576), CC BY-SA 4.0. Source

Więcej niż muzeum

Skansen w Chabówce działa w strukturach PKP Cargo S.A., co oznacza, że nie jest to jedynie ekspozycja — to także warsztat konserwatorski, gdzie prowadzone są prace renowacyjne i naprawcze. Na terenie skansenu znajduje się również izba pamięci z dokumentami i artefaktami dokumentującymi historię kolei w regionie. Oprócz regularnych kursów turystycznych, organizowane są specjalne przejazdy z okazji Dnia Świętego Mikołaja, Sylwestra i rocznic kolejowych.

Dla odwiedzających Małopolskę Chabówka to punkt, który łatwo przeoczyć na mapie — niewielka miejscowość między Rabką-Zdrojem a Nowym Targiem. Ale dla każdego, kto choć raz stanął między tymi maszynami, kto usłyszał gwizd parowej lokomotywy niosący się echem po beskidzkich dolinach, to miejsce zostaje w pamięci na zawsze. Skansen w Chabówce nie opowiada o przeszłości jak podręcznik — on pozwala jej dotknąć.

Pamięć, którą warto ocalić

Ten artykuł powstał częściowo dzięki starym fotografiom i nagraniom, które wyszły na światło dzienne, gdy ktoś przyniósł swoje rodzinne wspomnienia do digitalizacji. To skłoniło nas do refleksji — ile jeszcze takich skarbów kryje się na strychach, w pudełkach po butach, w starych szafach — materiałów związanych z Chabówką, z koleją, z ludźmi, którzy tu pracowali? Jeśli posiadasz stare zdjęcia, filmy lub nagrania związane ze Skansen Taboru Kolejowego w Chabówce, serwisy takie jak EachMoment mogą pomóc w ich zachowaniu dla przyszłych pokoleń.