Muzeum Hymnu Narodowego w Będominie — miejsce, gdzie zaczęła się pieśń narodu

Na kaszubskich wzgórzach, w cieniu starych lip i dębów, stoi niewielki dwór — niski, biały, kryty gontem, jakby wrósł w tę ziemię już na zawsze. Wokół cisza, którą przerywa jedynie szum wiatru w koronach drzew i odległy śpiew skowronka. Trudno uwierzyć, że w tym właśnie miejscu — w niewielkim Będominie, z dala od wielkich stolic i pałaców — zaczęła się historia pieśni, która przez ponad dwa stulecia podnosiła Polaków z kolan. To tutaj, 29 września 1747 roku, przyszedł na świat Józef Rufin Wybicki — człowiek, który pięćdziesiąt lat później, w dalekim włoskim Reggio Emilia, napisze słowa Mazurka Dąbrowskiego.

Dwór rodu Wybickich

Historia budynku sięga początku XVIII wieku, gdy wzniosła go rodzina Gleissen-Doręgowskich. W 1740 roku majątek przeszedł w ręce Wybickich, którzy uczynili z niego siedzibę godną szlacheckiego rodu. W latach 1741 oraz 1772–1773 dwór przebudowano w duchu tradycyjnej polskiej architektury ziemiańskiej — parterowa bryła z tego okresu przetrwała do dziś, nosząc w swoich ścianach pamięć tamtych czasów. Przez czterdzieści pięć lat — aż do roku 1785 — Będomin pozostawał gniazdem rodzinnym Wybickich. To w tych komnatach mały Józef stawiał pierwsze kroki, tutaj kształtowała się jego wrażliwość i miłość do ojczyzny, która później wyraziła się w nieśmiertelnych słowach: „Jeszcze Polska nie zginęła, kiedy my żyjemy".

Odrodzenie dworu

Przez kolejne dziesięciolecia po odejściu Wybickich dwór zmieniał właścicieli, przechodził kolejne przebudowy, przeżywał chwile chwały i zapomnienia. Pożar z 1906 roku był jedną z najcięższych prób — ogień strawił wschodnią część budynku, pozostawiając ruinę tam, gdzie niegdyś rozbrzmiał dziecięcy śmiech przyszłego poety. Odbudowa z 1912 roku zmieniła oblicze dworu, nadając mu piętrową formę. Lecz prawdziwe odrodzenie nastąpiło dopiero w latach 1977–1978, gdy podjęto kompleksową renowację, przywracając budynkowi wygląd z końca XVIII wieku — z czasów, gdy mieszkał tu jeszcze młody Józef Wybicki.

17 lipca 1978 roku odbyła się uroczysta inauguracja Muzeum Hymnu Narodowego. Aktu otwarcia dokonał profesor Henryk Jabłoński, ówczesny Przewodniczący Rady Państwa. Od tego dnia będomiński dwór zyskał nowe powołanie — stał się strażnikiem pamięci nie tylko o Wybickim, ale o samej idei pieśni, która przez wieki jednoczyła Polaków.

Zbiory — dźwięki i pamiątki, które przetrwały

Kolekcja muzeum jest niezwykła w swojej różnorodności. W zabytkowych wnętrzach zgromadzono patriotyczne memorabilia: rękopisy, partytury muzyczne, meble z epoki, broń, medale i ordery. Jednak prawdziwą perłą zbiorów są najstarsze płyty gramofonowe z nagraniami polskich pieśni hymnicznych — dźwiękowe świadectwa z czasów, gdy hymn dopiero stawał się oficjalnym symbolem państwa. Wśród eksponatów znajduje się również unikatowy miniaturowy gramofon z dwiema miniaturowymi płytami — obiekt, który budzi zachwyt zarówno kolekcjonerów, jak i historyków muzyki. To miejsce, w którym historia nie jest jedynie zapisana na papierze — ona tutaj dosłownie brzmi.

Znaczenie dla polskiej tożsamości

Muzeum Hymnu Narodowego w Będominie jest jedyną tego typu placówką w Polsce — i jedną z nielicznych na świecie poświęconych hymnom państwowym. Jego znaczenie wykracza daleko poza ramy zwykłej ekspozycji muzealnej. Jest to miejsce, w którym spotykają się historia literatury, muzyki, wojskowości i dyplomacji. Mazurek Dąbrowskiego nie był przecież tylko pieśnią żołnierską — był aktem wiary w odzyskanie niepodległości, napisanym w momencie, gdy Polska jako państwo nie istniała na mapie Europy. Wybicki skomponował te słowa w lipcu 1797 roku we włoskim Reggio Emilia, aby dodać otuchy polskim legionistom walczącym u boku Napoleona pod dowództwem generała Jana Henryka Dąbrowskiego. Pieśń ta stała się nieformalnym hymnem już podczas powstania listopadowego w 1831 roku, a oficjalny status hymnu państwowego uzyskała dopiero 26 lutego 1927 roku — sto trzydzieści lat po jej napisaniu.

Będomiński dwór jest więc kolebką — nie samej pieśni, lecz człowieka, który ją stworzył. To tutaj, na kaszubskiej ziemi, ukształtowała się wrażliwość Wybickiego, tutaj zrodził się patriotyzm, który później wyraził się w słowach znanych każdemu Polakowi.

Jak trafić do Będomina

Muzeum znajduje się w miejscowości Będomin, w sercu Kaszub, w województwie pomorskim. To miejsce z dala od wielkomiejskiego zgiełku, ale właśnie ta cisza i spokój pozwalają poczuć ducha tamtych czasów w sposób, jakiego żadna wielka galeria nie jest w stanie zapewnić.

Inspiracją do powstania tego artykułu były między innymi stare fotografie i nagrania, które ujrzały światło dzienne, gdy pewna osoba przyniosła swoje rodzinne pamiątki do digitalizacji. To skłoniło nas do refleksji — ile jeszcze takich skarbów kryje się na strychach, w pudełkach po butach, w starych szafach — przedmiotów związanych z Muzeum Hymnu Narodowego, z Wybickim, z historią hymnu? Jeśli posiadacie stare zdjęcia, nagrania czy dokumenty związane z tym miejscem, serwisy takie jak EachMoment mogą pomóc w ich zachowaniu dla przyszłych pokoleń.