Muzeum Miejskie im. Maksymiliana Chroboka w Rudzie Śląskiej — strażnik śląskiej pamięci

Kiedy przekracza się próg budynku przy ulicy Wolności 26 w Rudzie Śląskiej, czas zwalnia. Pachnie starym drewnem i papierem. Na ścianach wiszą zdjęcia twarzy, które dawno odeszły, ale których historie wciąż oddychają w gablotach pełnych medali, porcelany i górniczych lamp. To Muzeum Miejskie im. Maksymiliana Chroboka — miejsce, w którym ponad sto lat historii przemysłowego Śląska zostało uratowane od zapomnienia. Nie przez wielką instytucję ani rządowy dekret, lecz przez jednego człowieka, który wierzył, że pamięć miasta jest jego najcenniejszym skarbem.

Człowiek, który zbudował pamięć miasta

Maksymilian Chrobok urodził się 11 sierpnia 1911 roku w Bottropie w Westfalii, dokąd jego ojciec Mikołaj wyemigrował z Polski w 1896 roku w poszukiwaniu pracy. Rodzina wróciła do ojczyzny około 1921 roku, osiedlając się w Łańcach. Młody Maksymilian ukończył szkołę podstawową w 1926 roku, po czym trafił do kopalni „Anna" w Pszowie, a następnie do Państwowej Szkoły Górniczej w Tarnowskich Górach. Jesienią 1935 roku przybył do Rudy Śląskiej, by podjąć pracę w kopalni „Wolfgang-Wawel" — i z tym miastem związał już resztę swojego życia.

Wojna przerwała wszystko. Zmobilizowany w sierpniu 1939 roku jako dowódca plutonu, Chrobok został dwukrotnie ranny. Po schwytaniu przez Sowietów trafił do obozu pod Ałagirem w Północnej Osetii, gdzie pracował w kopalniach aż do listopada 1947 roku. Wrócił do Rudy Śląskiej jako człowiek, który wiedział, ile kosztuje utrata — utrata wolności, utrata lat, utrata tożsamości. Być może dlatego poświęcił resztę życia temu, by pamięć jego miasta nigdy nie zginęła.

Po wojnie Chrobok ukończył studia zaoczne na Akademii Górniczo-Hutniczej w Krakowie, kierował kopalnią „Karol" w Orzegowie, potem kopalnią „Bielszowice". Budował boiska, domy kultury, place zabaw. W 1973 roku stanął na czele Towarzystwa Przyjaciół Rudy Śląskiej — organizacji, której był inicjatorem. A trzy lata później, w dawnym ratuszu rudzkim, otworzył Miejską Izbę Regionalną — zalążek muzeum, które dziś nosi jego imię.

Mury, które pamiętają

Sam budynek muzeum jest eksponatem. Wzniesiony w latach 1910–1912 z fundacji potężnego rodu Ballestremów — jednej z najważniejszych rodzin przemysłowych Górnego Śląska — początkowo mieścił szkołę gospodarstwa domowego i gimnazjum dla dziewcząt. Później stał się ratuszem gminy Ruda. Jego ceglane ściany widziały pruskich urzędników, polskich powstańców, nazistowską okupację i powojenne przemiany. Gdy Chrobok w 1976 roku szukał miejsca na swoją Izbę Regionalną, wybrał właśnie ten budynek — jakby intuicyjnie rozumiał, że pamięć powinna mieszkać tam, gdzie historia już się wydarzyła.

Co kryją zbiory

Muzeum gromadzi, kataloguje i chroni przed zniszczeniem zabytki kultury materialnej związane z Rudą Śląską i okolicznymi miejscowościami. W kolekcjach znajdziemy przedmioty opowiadające historię górniczego trudu — lampy, narzędzia, mundury — ale też intymne ślady codziennego życia: porcelanę, meble, zegary, fotografie rodzinne, sztandary organizacji społecznych i chórów. Szczególne miejsce zajmują pamiątki po rodzie Ballestremów, po legendzie śląskiego przemysłu Karolu Goduli oraz materiały z okresu plebiscytu i powstań śląskich.

Jednym z najbardziej poruszających elementów zbiorów jest rekonstrukcja wnętrza familoka — tradycyjnego robotniczego mieszkania, w którym na kilkudziesięciu metrach kwadratowych toczyło się życie całych pokoleń śląskich rodzin. To nie jest eksponat za szybą; to próba odtworzenia zapachu, ciepła i ciasnoty świata, który odszedł, ale który ukształtował tożsamość tego miasta.

„Czas to pieniądz" — serce nowej ekspozycji

Po trzyletniej modernizacji, która kosztowała 9,2 miliona złotych i dodała prawie 900 metrów kwadratowych przestrzeni wystawienniczej, muzeum otworzyło w 2020 roku swoją flagową wystawę stałą: „Czas to pieniądz. Historia cywilizacji i ekonomii na przykładzie Rudy Śląskiej". Rozłożona na ośmiu salach tematycznych, prowadzi zwiedzającego od średniowiecza po czasy współczesne. Wirtualnymi przewodnikami są Karol Godula — chłopski syn, który zbudował przemysłowe imperium na skalę europejską — oraz Joanna Gryzik, która pomnożyła odziedziczony po nim majątek. Interaktywne aplikacje, panele multimedialne i gra z ukrytymi odpowiedziami w elementach ekspozycji sprawiają, że zwiedzanie staje się przygodą — nie tylko dla dorosłych, ale i dla dzieci.

Żywe muzeum

Muzeum im. Chroboka nie jest instytucją zamkniętą w gablotach. Prowadzi lekcje muzealne, warsztaty dla dzieci, spacery historyczne po dzielnicach miasta i gry terenowe oparte na autorskich scenariuszach. Stworzyło „Rudzką mAPPkę" — interaktywną aplikację mobilną z grywalizowanymi trasami po atrakcjach Rudy Śląskiej, dofinansowaną przez Narodowe Centrum Kultury. Od 1998 roku wydało 39 publikacji naukowych — od genealogii śląskich rodów, przez historię sportu, po studia nad lokalnym folklorem i architekturą sakralną. Każda z tych książek to kolejny cegła w murze, który chroni pamięć przed erozją czasu.

Jak nas odwiedzić

Muzeum Miejskie im. Maksymiliana Chroboka mieści się przy ul. Wolności 26 w Rudzie Śląskiej. Stała ekspozycja jest bezpłatna w niedziele. Bilet rodzinny kosztuje zaledwie 6 złotych. Kontakt: tel. +48 32 248 44 57, e-mail: info@muzeum.rsl.pl, strona: muzeum.rsl.pl.

Ten artykuł powstał częściowo pod wpływem starych fotografii i nagrań, które ujrzały światło dzienne, gdy ktoś przyniósł swoje rodzinne pamiątki do digitalizacji. To skłoniło nas do zastanowienia — ile jeszcze takich skarbów kryje się na strychach, w pudłach po butach, w starych szafach — powiązanych z Muzeum Miejskim im. Maksymiliana Chroboka i historią Rudy Śląskiej? Jeśli posiadasz stare zdjęcia, filmy lub nagrania związane z tym miastem i jego dziedzictwem, serwisy takie jak EachMoment mogą pomóc je zachować dla przyszłych pokoleń.