Muzeum Regionalne w Szczecinku

Now I have thorough research. Let me write the article.

Muzeum Regionalne w Szczecinku — ponad sto lat pamięci Pomorza

Kiedy przekraczasz próg budynku przy ulicy Szkolnej 1 w Szczecinku, otacza cię cisza, która nie jest pustką — to cisza nagromadzonych pokoleń. Srebrne kielichy lśnią za szybą, jakby wczoraj stały na książęcym stole. Na ścianach wiszą portrety ludzi, których nazwiska dawno zniknęły z kamienic, ale których historie wciąż żyją tutaj, w jednym z najstarszych muzeów na całym Pomorzu Zachodnim.

Muzeum Regionalne w Szczecinku to instytucja, której korzenie sięgają roku 1914. Niewiele placówek muzealnych na polskim wybrzeżu Bałtyku może pochwalić się równie długą i burzliwą metryką. Ale żeby zrozumieć tę historię naprawdę, trzeba cofnąć się jeszcze dalej — do pruskiego majora, który wykopywał z ziemi tajemnice starożytnych Słowian.

Photo: See Wikimedia Commons, See file page. Source

Zanim powstało muzeum — korzenie w ziemi

W 1866 roku emerytowany major pruski Friedrich Wilhelm Kasiski — znany dziś przede wszystkim jako kryptolog, który złamał szyfr Vigenère'a — zorganizował w szczecineckim arsenale wielką wystawę archeologiczną. Przez lata prowadził wykopaliska na terenie powiatów człuchowskiego i szczecineckiego, gromadząc ponad 700 obiektów: ceramikę, biżuterię, narzędzia sprzed wieków. Po jego śmierci w 1881 roku kolekcja została sprzedana i trafiła do berlińskiego Muzeum Etnologicznego w Dahlem. Szczecinek stracił swoje pierwsze zbiory — ale nie stracił pamięci o nich.

Iskra zapłonęła ponownie w 1910 roku, kiedy miasto uroczyście obchodziło 600-lecie swojego istnienia. Historycy Karl Tümpel i E. Wille wydali prace poświęcone dziejom Szczecinka, a w mieszkańcach obudziło się pragnienie posiadania własnego miejsca pamięci. Jesienią 1913 roku burmistrz K. Sasse powołał Towarzystwo Muzealne. W jego szeregach stanęli Tümpel, Wille, landrat Ernst von Hertzberg oraz malarz Paul Stubbe — ludzie, dla których historia miasta nie była abstrakcją, lecz osobistą sprawą.

W czerwcu 1914 roku muzeum oficjalnie otwarto w gotyckiej wieży kościoła św. Mikołaja — pozostałości najstarszej świątyni chrześcijańskiej w mieście. Wśród pierwszych eksponatów znalazły się srebrne kielichy darowane przez księżne Annę w 1606 roku i Jadwigę w 1625 roku. Zaledwie kilka tygodni później wybuchła I wojna światowa, zawieszając działalność placówki na długie lata.

1866

Major Kasiski otwiera w arsenale wystawę ponad 700 wykopalisk — pierwsze muzeum w duszy, choć jeszcze nie z nazwy.

1914

Muzeum rodzi się w gotyckiej wieży św. Mikołaja — i niemal natychmiast milknie pod grzmot armat I wojny.

1935

Georg Zehm przenosi zbiory do Zamku Książąt Pomorskich — muzeum dostaje mury godne swojej rangi.

1945

Żołnierze radzieccy wyrzucają eksponaty przez okna zamku. Siostry Niepokalanego Poczęcia ratują, co się da.

1947

Aleksander Stafiński i ks. Anatol Sałaga wracają do wieży św. Mikołaja — muzeum podnosi się z gruzów.

1958

28 lutego uroczyście otwarto Muzeum Ziemi Szczecineckiej — instytucja wraca na kulturalną mapę Pomorza.

2006

Przeprowadzka do odrestaurowanego XIX-wiecznego budynku szkolnego — nowy dom, więcej przestrzeni, nowe możliwości.

2014

Stulecie muzeum — sto lat historii opowiedzianej, ocalonej i przekazanej dalej.

Zniszczenie i odrodzenie

W lutym 1945 roku Armia Czerwona wkroczyła do Szczecinka. To, co stało się potem z muzealną kolekcją w zamku, brzmi jak scena z koszmaru każdego konserwatora: żołnierze wyrzucali eksponaty — zwłaszcza zbiory archeologiczne — przez okna budynku wprost na bruk. Wśród chaosu Siostry Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Maryi Panny ruszyły na ratunek, wyciągając z gruzów wszystko, co zdołały ocalić. Siostra Maria Krysta napisała później pierwszą powojenną broszurę o historii Szczecinka — akt wiary w to, że pamięć jest warta zapisu nawet wtedy, gdy wszystko wokół się rozpada.

Photo: Maciek r. drewniak, CC BY-SA 3.0 pl. Source

Odbudowę podjęli Aleksander Stafiński — archeolog i pasjonat regionu — oraz ksiądz Anatol Sałaga. Wspólnie utworzyli Obywatelski Komitet Muzeum w Szczecinku i Ziemi Szczecineckiej, a w lipcu 1947 roku udało im się odzyskać wieżę kościoła św. Mikołaja jako tymczasową siedzibę. Zbiory rosły powoli, głównie dzięki wykopaliskowym odkryciom Stafińskiego i jego następców. 28 lutego 1958 roku, po latach pracy organizacyjnej, muzeum zostało uroczyście otwarte jako Muzeum Ziemi Szczecineckiej.

Zbiory — od słowiańskich bożków po srebrne puchary

Dziś kolekcja muzeum obejmuje tysiące obiektów rozlokowanych w pięciu stałych salach wystawienniczych. Sala Regionalna prowadzi zwiedzającego przez dzieje miasta od średniowiecza po współczesność — malarstwo, rzeźba, wyroby kowalskie, złotnicze i konwisarskie tworzą panoramę codziennego życia pokoleń Szczecineczan.

Photo: Vercyngetorix, CC BY-SA 3.0 pl. Source

W Sali Szlacheckiej oddychamy kulturą materialną pomorskiej arystokracji — rodów Goltzów, Herzbergów i Podewilsów, które przez stulecia kształtowały oblicze regionu. Sala Garnizonowa przypomina, że Szczecinek był miastem garnizonowym od końca XVII wieku, prezentując broń, mundury i dokumenty kolejnych formacji wojskowych. Z kolei Sala Myśliwska, z ponad 130 obiektami — głównie bronią palną z XIX stulecia — opowiada o kulturze łowieckiej głęboko wpisanej w życie Pomorza.

Osobną perłą jest Sala Sreber: ponad sto przedmiotów — sakralnych i świeckich — wykonanych w XVIII–XX wieku w europejskich warsztatach złotniczych. Ale być może najcenniejszym eksponatem archeologicznym jest kamienny posąg słowiańskiego bożka wyłowiony z jeziora koło Łubowa — milczący świadek wierzeń, które zakorzeniły się tu na długo przed pierwszymi murami miasta.

Photo: Vercyngetorix, CC BY-SA 3.0 pl. Source

Żywe muzeum

W 2006 roku, za sprawą burmistrza Mariana Tomasza Golińskiego i wsparcia funduszy unijnych oraz ministerialnych, muzeum przeniosło się do odrestaurowanego XIX-wiecznego budynku dawnej szkoły przy ulicy Szkolnej 1 — adres, który nabrał podwójnego sensu, bo muzeum od dawna pełni funkcję edukacyjną na skalę, o jakiej jego założyciele mogli tylko marzyć. Ponad 120 lekcji muzealnych rocznie, wykłady w języku polskim i niemieckim, interaktywna mapa, biblioteka cyfrowa — to instytucja, która rocznie przyjmuje ponad 10 000 odwiedzających i organizuje co najmniej siedem wystaw czasowych, w tym tradycyjną Noc Muzeów w maju.

Pod kierownictwem dyrektora Ireneusza Markanicza muzeum prowadzi również serię „A to Historia" — cykl opowieści o ludziach i instytucjach Szczecinka, które budują żywą kronikę miasta. Na koncie placówki jest ponad 60 wydawnictw: map, przewodników, książek historycznych — małych cegiełek, z których składa się wielka opowieść o pomorskim mieście nad Trzesieckiem.

Znaczenie

Muzeum Regionalne w Szczecinku jest czymś więcej niż zbiorem eksponatów pod jednym dachem. To instytucja, która przetrwała dwie wojny światowe, radziecki wandalizm, dekady zaniedbania — i za każdym razem podnosiła się dzięki ludziom, dla których lokalna pamięć była wartością nieprzedawnialną. Od Kasiskigo i jego wykopalisk, przez siostry zakonne ratujące artefakty z gruzów, po współczesnych muzealników organizujących lekcje dla szczecineckich dzieci — to ta sama nić: wiara, że przeszłość zasługuje na szacunek i opiekę.

Muzeum Regionalne w Szczecinku
ul. Szkolna 1, 78-400 Szczecinek
Tel.: (94) 374 09 77
Otwarte od wtorku do niedzieli
www.muzeum.szczecinek.pl

Ten artykuł powstał po części dzięki starym fotografiom i nagraniom, które ujrzały światło dzienne, gdy ktoś przyniósł swoje rodzinne pamiątki do digitalizacji. Nie sposób nie zastanawiać się, ile jeszcze takich skarbów leży w szczecineckich strychach, pudłach po butach i starych szafach — zdjęć, filmów, nagrań głosowych, które łączą się z historią Muzeum Regionalnego i samego miasta. Jeśli posiadasz stare media związane z tym regionem, serwisy takie jak EachMoment mogą pomóc w ich zabezpieczeniu dla przyszłych pokoleń.