Pałac Biedrusko

Wystarczy stanąć u podnóża skarpy, podnieść wzrok i zobaczyć, jak spośród koron starych dębów i lip wyłania się neorenesansowa fasada z czworoboczną wieżą — i od razu zrozumieć, dlaczego to miejsce od półtora wieku przyciąga ludzi szukających czegoś więcej niż zwykłych murów. Pałac Biedrusko, położony zaledwie kilkanaście kilometrów na północ od Poznania, niesie w sobie historię ambitnej rodziny, dwóch wojen światowych, cesarskich wizyt i cichego upadku — zakończonego spektakularnym powrotem do życia.

Korzenie — od cystersów do von Treskowów

Ziemia biedruska ma rodowód sięgający średniowiecza — już wtedy należała do cystersów z pobliskich Owińsk. Przez wieki przechodziła z rąk do rąk: na przełomie XIV i XV wieku współwłaścicielami byli m.in. Gaworzewscy i Wierzeniccy, a od 1518 roku majątek ponownie trafił pod opiekę zakonnic cysterskich. Zasadniczy zwrot nastąpił pod koniec XVIII wieku, gdy pruskie władze przejęły dobra kościelne i wystawiły je na sprzedaż. W 1797 roku dobra owińskie, a wraz z nimi Biedrusko, przejął Zygmunt Otto Treskow — człowiek o niezwykłej biografii. Nieślubny syn szlachcica, zdobył w Berlinie fortunę jako kupiec, bankier i dostawca wojska, a w tym samym roku otrzymał szlachectwo i nazwisko „von Treskow”.

Majątek odziedziczył syn Otto Zygmunt, a po nim wnuk — Albrecht Otton Maksymilian von Treskow (1845–1901). To właśnie on, trzydziestoletni dziedzic z wizją, postanowił wznieść rezydencję godną rodowej ambicji. Na architekta wybrał Ludwiga Huhna z Gorzowa Wielkopolskiego, a budowę rozpoczęto w 1877 roku. Przez trzy lata, mieszkając tymczasowo w pobliskim Łopuchowie, Albrecht nadzorował powstawanie eklektycznego pałacu na wysokiej skarpie nad doliną Warty. W 1881 roku rodzina wprowadziła się do gotowej rezydencji.

Architektura z ambicją cesarstwa

Pałac zaprojektowany przez Huhna to dwukondygnacyjny, asymetryczny gmach wzniesiony na wysokich sklepionych piwnicach, z czworoboczną wieżą w południowo-wschodnim narożniku i okazałym portykiem od strony północnej. Elewacje są boniowane w różny sposób na kolejnych kondygnacjach, a detal przechodzi od porządku doryckiego w parterze, przez kompozytowy na piętrze, do toskańskiego w górnej części wieży. Od południa przylega przeszklony pawilon oranżerii, tworzący efekt płynnego przejścia między wnętrzem a ogrodem.

Wnętrza nie ustępują zewnętrzu. Dwukondygnacyjny hall z galerią i drewnianym sufitem, przez który wpada światło z witrażowego świetlika. Sala balowa ozdobiona w stylu pompejańskim, otwierająca się na zimowy ogród. Rzeźby kobiece — Demeter i Afrodyta — strzegą wejścia, a na elewacji wschodniej widnieje kartusz z blachy cynkowanej z herbem von Treskowów. Elewację północną zdobią sztukaterie z dwiema postaciami kobiecymi: jedną z koszem róż, drugą z wieńcem laurowym, kłosami zboża i liśćmi palmowymi.

Pałac w mundurze

Sprzedaż majątku armii pruskiej w 1904 roku rozpoczęła najdłuższy rozdział w dziejach pałacu — rozdział wojskowy. Wieś przemianowano na „Weissenburg”, a wokół rezydencji powstał wojskowy obóz ćwiczebny, późniejszy poligon Biedrusko. Pałac stał się siedzibą komendanta obozu i kasynem oficerskim.

Ale to właśnie w mundurze pałac gościł najznamienitszych. W 1910 roku, z okazji otwarcia zamku cesarskiego w Poznaniu, przebywał tu cesarz Wilhelm II, który dokonał też przeglądu wojsk na poligonie. Po odzyskaniu niepodległości, w 1928 roku wizytę złożył prezydent Ignacy Mościcki, a w 1937 roku — król Rumunii Karol II. Według tradycji w maju 1923 roku gościł tu również marszałek Ferdinand Foch, bohater Wielkiej Wojny.

Po II wojnie światowej pałac stał się klubem oficerskim Ludowego Wojska Polskiego. W latach 1986–1990 żołnierze Jednostki Wojskowej nr 1549 przeprowadzili prace konserwatorskie, odnawiając m.in. malowidła dekoracyjne we wnętrzach. Jednak po przemianach ustrojowych budynek stopniowo tracił użytkowników, aż na kilka lat popadł w całkowite zapomnienie.

Odrodzenie i dziedzictwo

Rok 2009 okazał się przełomowy. Prywatni właściciele nabyli podupadły zespół pałacowo-parkowy i podjęli się gruntownej restauracji. Przywrócono świetność 14-hektarowemu parkowi krajobrazowemu z dwunastoboczną altaną, dwubiegowymi schodami z fontanną-kaskadą z głazami w stylu alpejskim, dwoma stawami i nowo wybudowanym amfiteatrem. W samym pałacu urządzono elegancki hotel z 90 miejscami noclegowymi, restaurację, salę balową, zimowy ogród, dwie sale w podziemiach urządzone w stylu neogotyckim oraz wieżę widokową.

W połowie 2014 roku przy pałacu rozpoczęło działalność Muzeum Wojskowe i Architektury Wnętrz: lżejszy sprzęt wojskowy pokazano we wnętrzach i na wieży, a cięższe eksponaty — w tym samolot An-2, bojowy wóz piechoty i transporter opancerzony SKOT — na placu przy drodze wjazdowej.

Poligon w Biedrusku posłużył też za plener filmowy, m.in. dla „Ogniem i mieczem” Jerzego Hoffmana i amerykańskiego „Dowodu życia” (2000); podczas zdjęć do tego ostatniego Biedrusko odwiedził Russell Crowe.

Jak trafić do Biedruska

Pałac znajduje się przy ulicy 1 Maja 82 w Biedrusku (gmina Suchy Las, powiat poznański), zaledwie kilkanaście minut jazdy od centrum Poznania. Obiekt jest wpisany do rejestru zabytków pod numerem 1778/A od 19 stycznia 1978 roku. Dziś pełni funkcję hotelu i centrum wydarzeń — szczegóły podaje strona Pałacu Biedrusko.

Ten artykuł napisał EachMoment, który digitalizuje stare zdjęcia, filmy i kasety, w ramach cyklu artykułów o lokalnym dziedzictwie.