Pracownia-Muzeum Józefa Ignacego Kraszewskiego w Poznaniu

Kiedy spaceruje się uliczkami poznańskiego Starego Miasta, łatwo zagubić się wśród historycznych kamienic i ukrytych w nich opowieści. Tuż obok Starego Rynku, pod adresem Wroniecka 14, w zabytkowej kamienicy mieści się Pracownia-Muzeum Józefa Ignacego Kraszewskiego – muzeum biograficzne pisarza, który wydał najwięcej książek w historii literatury polskiej, i zarazem oddział Biblioteki Raczyńskich. Dla badaczy to przede wszystkim pracownia, dla zwiedzających – spotkanie z XIX wiekiem.

Początki: z miłości do słowa pisanego

Historia powstania tej instytucji jest równie ciekawa jak fabuły powieści samego Kraszewskiego. Choć pisarz kojarzony jest przede wszystkim z Warszawą, gdzie się urodził, z Wołyniem, a wreszcie z Dreznem, w którym spędził ponad 20 lat emigracji, to właśnie w stolicy Wielkopolski powstało muzeum jego imienia. Jak to możliwe? Wszystko za sprawą pasji jednego człowieka. Muzeum opiera się na prywatnej kolekcji Mariana Walczaka (1926–1987) – poznańskiego rzemieślnika prowadzącego rodzinną wytwórnię sztucznych kwiatów, a zarazem bibliofila i zbieracza wszystkiego, co wiązało się z autorem „Starej baśni”.

Marian Walczak przez 30 lat z benedyktyńską wręcz cierpliwością gromadził dzieła pisarza, rękopisy, obrazy, medale i rzeźby oraz literaturę o Kraszewskim. Marzył o osobnym pomieszczeniu w dobrej bibliotece, które stałoby się miejscem pracy badaczy. 3 maja 1979 roku, w dniu jubileuszu 150-lecia Biblioteki Raczyńskich, przekazał cały zbiór aktem notarialnym miastu Poznaniowi, zastrzegając, że kolekcja ma na zawsze pozostać w Poznaniu jako niepodzielna całość. Pracownię-Muzeum otwarto w 1986 roku jako oddział Biblioteki Raczyńskich, w specjalnie odremontowanej kamienicy przy ul. Wronieckiej 14.

Kamienie milowe i żmudna praca u podstaw

Kamienica przy ulicy Wronieckiej 14, od 1986 roku adres muzeum, to miejsce cierpliwej, często niewidzialnej pracy bibliotekarzy i muzealników. Już Walczak starannie opisywał swoje nabytki w katalogu alfabetycznym, a Biblioteka Raczyńskich od przejęcia kolekcji stale ją uzupełnia.

Z upływem lat placówka, działająca w strukturze Biblioteki Raczyńskich, rozwijała działalność edukacyjną: dla zwiedzających Gabinet Kraszewskiego prowadzono wykłady poświęcone pisarzowi i zgromadzonym pamiątkom, a bogate, ciągle uzupełniane zbiory przyciągały badaczy. To dzięki nim w starych murach słowo Kraszewskiego wciąż żyje.

Obecnie przed placówką otwiera się nowy rozdział. Od 23 lutego 2026 roku Pracownia-Muzeum jest zamknięta dla zwiedzających w związku z dwuletnim remontem, na który Biblioteka Raczyńskich pozyskała dofinansowanie z Funduszy Europejskich. W połączonych kamienicach przy ul. Wronieckiej 14 i 15 powstanie Kamienica Literatury – centrum kulturalne, w którym muzeum zachowa swoją działalność i ją rozwinie. Na czas prac kolekcja została przewieziona w inne miejsca, skąd wróci do odnowionej kamienicy.

Co kryją muzealne półki?

Czego dokładnie strzegą kuratorzy muzeum? Zbiory są namacalnym świadectwem niebywałej pracowitości Józefa Ignacego Kraszewskiego, autora ponad 340 powieści i opowiadań, wydanych w 600 tomach. Księgozbiór liczy blisko 3 tysiące woluminów, w tym ponad 220 pierwszych wydań książek Kraszewskiego i niemal wszystkie późniejsze edycje jego dzieł; gromadzona jest też naukowa literatura o życiu i twórczości autora „Starej baśni”.

Cenną część zbioru stanowi kilkadziesiąt rękopisów pisarza, wśród nich autograf wiersza „Pieśni, ty moja pieśni” oraz kilkadziesiąt listów do wydawców, ziemian, rytowników, malarzy i tłumaczy. W kolekcji są też oryginalne fotografie, bogata dokumentacja prasowa, obrazy, medale i rzeźby. Stałą ekspozycją jest „Gabinet Kraszewskiego” – dary wręczone pisarzowi podczas jubileuszu 50-lecia jego twórczości w Krakowie w październiku 1879 roku. Kraszewski zabrał je do Drezna, a wkrótce przekazał Poznańskiemu Towarzystwu Przyjaciół Nauk; dziś większość z nich, jako depozyt tego towarzystwa i Muzeum Narodowego, wchodzi w skład ekspozycji Pracowni-Muzeum i po remoncie wróci na swoje miejsce. Wśród albumów, adresów jubileuszowych, kałamarzy z brązu i bursztynu oraz pucharów wyróżnia się bogato rzeźbiony fotel, którego haftowane obicia przedstawiają herby 12 województw historycznej Wielkopolski.

Informacje o remoncie i ponownym otwarciu Pracowni-Muzeum podaje Biblioteka Raczyńskich.

Ten artykuł napisał EachMoment, który digitalizuje stare zdjęcia, filmy i kasety, w ramach cyklu artykułów o lokalnym dziedzictwie.